Sizi Hakanpanelcit’da “İSG tehlikeli hareketler nelerdir” konusuyla ilgili özenle hazırlanmış bu içeriğe bekliyoruz.
İSG tehlikeli hareketler nelerdir? Toplumsal cinsiyet, çeşitlilik ve sosyal adalet perspektifinden bir bakış
İstanbul’da bir sivil toplum kuruluşunda çalışırken en çok dikkatimi çeken şeylerden biri şu oldu: “iş güvenliği” dediğimiz konu çoğu zaman teknik bir mesele gibi anlatılıyor ama aslında tamamen insan hikâyeleriyle dolu. Sokakta yürürken, metroda kalabalığın içinde sıkışırken ya da bir inşaatın önünden geçerken gördüğüm her sahne bana aynı soruyu sorduruyor: İSG tehlikeli hareketler nelerdir?
Bu soru sadece bir tanım arayışı değil. Aynı zamanda kimin risk altında olduğunu, bu risklerin neden eşit dağılmadığını ve bazı insanların neden daha fazla tehlikeli hareketlere maruz kaldığını anlamaya çalışmak demek.
Ben 29 yaşında, İstanbul’da yaşayan ve bir sivil toplum kuruluşunda çalışan biri olarak bu konuyu sadece teoride değil, her gün sahada gözlemliyorum. Bazen bir şantiye yanından geçerken, bazen bir tekstil atölyesi önünde, bazen de toplu taşımada insanların davranışlarını izlerken…
İSG tehlikeli hareketler nelerdir? Temel bir çerçeve ama eksik kalan taraf
İş sağlığı ve güvenliği literatüründe “tehlikeli hareketler”, çalışanların bilinçli ya da bilinçsiz şekilde risk oluşturabilecek davranışlarını ifade eder. Örneğin:
- Kişisel koruyucu ekipman kullanmamak
- Makine güvenlik talimatlarını dikkate almamak
- Acelecı ve dikkatsiz çalışmak
- Yorgun veya uykusuz şekilde iş yapmak
- Uyarı levhalarını görmezden gelmek
Bu liste teknik olarak doğru. Ama sahaya indiğimde gördüğüm şey bundan çok daha karmaşık. Çünkü İSG tehlikeli hareketler nelerdir? sorusu sadece bireysel davranışlarla açıklanamayacak kadar sosyal bir konu.
Sokakta gözlem: risk her zaman eşit dağılmıyor
Geçen hafta Kadıköy’de yürürken bir inşaat alanının önünden geçtim. İşçiler iskele üzerinde çalışıyordu. Kask var mıydı? Bazılarında vardı, bazılarında yoktu. Ama dikkatimi çeken sadece ekipman eksikliği değildi. Bir işçinin sürekli telefonla konuşarak çalıştığını gördüm.
O an kendime şunu sordum: “Bu gerçekten sadece bireysel bir dikkatsizlik mi, yoksa daha büyük bir sistem sorunu mu?”
Çünkü çoğu zaman İSG tehlikeli hareketler nelerdir sorusuna verilen cevaplar bireyi suçlama eğiliminde oluyor. Ama o işçinin neden o kadar acele ettiğini, neden aynı anda hem iş hem telefonla ilgilendiğini bilmiyoruz.
Ekonomik baskı ve hız kültürü
İstanbul’da iş hayatı çoğu zaman hız üzerine kurulu. Özellikle düşük ücretli işlerde çalışan insanlar için “yavaşlamak” lüks gibi algılanıyor. Bu da tehlikeli hareketleri artırıyor.
Bir tekstil atölyesinde gönüllü ziyaretimde şunu gözlemlemiştim: Bir çalışan, makineyi durdurmadan iplik sıkışmasını çözmeye çalışıyordu. Yanındaki usta “hızlı ol” diyordu. O an anladım ki risk sadece bireysel tercih değil, aynı zamanda ekonomik bir baskının sonucu.
Toplumsal cinsiyet açısından İSG tehlikeli hareketler nelerdir?
Bu konuya en çok eğildiğim alanlardan biri de toplumsal cinsiyet oldu. Çünkü riskler herkes için aynı görünse de etkileri kesinlikle aynı değil.
Örneğin kadın çalışanların yoğun olduğu temizlik ve bakım sektörlerinde, çoğu zaman iş güvenliği ikinci plana atılıyor. Bir hastane ziyaretinde temizlik görevlisi bir kadınla konuşmuştum. Kimyasal maddeleri karıştırırken eldiven kullanmadığını söyledi çünkü “iş yetiştirmek zorundayım” diyordu.
Bu durumda İSG tehlikeli hareketler nelerdir diye sorduğumuzda, sadece “eldiven kullanmamak” demek yetersiz kalıyor. Çünkü burada mesele, çalışanın seçimi değil; iş koşullarının baskısı.
Görünmeyen emek ve risk
Ev içi bakım emeği, çoğunlukla kadınların omzunda olan ve iş güvenliği açısından hiç konuşulmayan bir alan. Kimyasal temizlik ürünleri, uzun süre ayakta kalma, ergonomik olmayan çalışma koşulları… Bunlar da aslında İSG’nin bir parçası.
Fakat bu alan resmi iş olarak bile görülmediği için “tehlikeli hareketler” kavramı burada hiç tartışılmıyor. Oysa risk orada da var.
Çeşitlilik ve göçmen işçiler: riskin görünmez katmanı
İlgili Makale: İSG hangisine uygulanmaz ?
İstanbul’da farklı ülkelerden gelen birçok işçiyle karşılaşıyoruz. Özellikle inşaat ve hizmet sektöründe çalışan göçmen işçiler, çoğu zaman dil bariyeri nedeniyle güvenlik eğitimlerine tam erişemiyor.
Bir saha çalışmasında, Suriyeli bir işçinin güvenlik uyarılarını tam anlamadığı için yanlış bir ekipman kullandığını görmüştüm. Burada soru şu: Bu bir “tehlikeli hareket” mi, yoksa yetersiz bilgilendirme mi?
İSG tehlikeli hareketler nelerdir? sorusunu çeşitlilik açısından düşündüğümüzde, riskin sadece davranış değil, erişim meselesi olduğunu görüyoruz.
Dil bariyeri ve iletişim eksikliği
Güvenlik levhalarının sadece Türkçe olması, eğitimlerin tek dilde verilmesi ya da görsel materyallerin yetersizliği, göçmen işçileri daha riskli hale getiriyor. Bu durumda yapılan hatalar “bilinçsiz davranış” olarak etiketleniyor ama aslında sistemsel bir eksiklik var.
Toplu taşımada bile İSG davranışlarını görmek mümkün
İlk başta garip gelebilir ama İSG bakış açısı sadece işyerinde değil, günlük hayatta da karşımıza çıkıyor. Metroda kapı kapanırken acele eden insanlar, yürüyen merdivende sağa sola dikkatsizce hareket edenler… Bunların hepsi küçük ölçekli risk davranışları.
Bir gün metrobüste ayakta giderken ani frenle herkesin savrulduğunu gördüm. İnsanların birbirini tutmaya çalışması bile aslında bir güvenlik refleksiydi.
O an düşündüm: “Bu kadar kalabalık bir şehirde güvenlik davranışları aslında toplumsal bir beceri değil mi?”
İşyerinde güç ilişkileri ve tehlikeli hareketlerin görünmezliği
STK çalışmaları sırasında farklı işyerlerini ziyaret ettiğimde şunu fark ettim: Çalışanların yaptığı tehlikeli hareketlerin büyük bir kısmı aslında yöneticilerin baskısıyla şekilleniyor.
Bir depo ziyaretinde çalışanlar, ağır yükleri tek başına kaldırıyordu. Çünkü “iş yetişmeli” deniyordu. Burada kimse bilinçsiz değil aslında, herkes durumun farkında ama alternatifleri sınırlı.
Hiyerarşi ve sessizlik
İşyerlerinde riskleri dile getirmek çoğu zaman kolay değil. Özellikle düşük pozisyonlardaki çalışanlar için “itiraz etmek” bile riskli olabilir. Bu da tehlikeli hareketlerin devam etmesine neden olur.
İSG tehlikeli hareketler nelerdir sorusu bu açıdan bakıldığında sadece bireysel davranışları değil, kurumsal sessizliği de kapsar.
Sosyal adalet perspektifi: risk kimde yoğunlaşıyor?
Sosyal adalet açısından baktığımızda, iş güvenliği riskleri eşit dağılmıyor. Daha düşük gelirli, göçmen, kadın ya da güvencesiz çalışanlar daha fazla risk altında.
Bu durum bana sık sık şu soruyu düşündürüyor: “Güvenlik bir hak mı, yoksa koşullara bağlı bir ayrıcalık mı?”
Eğer bazı insanlar daha fazla risk alarak çalışmak zorundaysa, burada bireysel davranışları suçlamak ne kadar doğru?
Geleceğe dair düşünceler: İSG anlayışı değişebilir mi?
Teknoloji geliştikçe iş güvenliği sistemleri de değişiyor. Sensörler, otomatik uyarı sistemleri, yapay zekâ destekli analizler… Ama ben yine de şunu düşünüyorum: Teknoloji tek başına yeterli değil.
Çünkü insan davranışı, sosyal koşullardan bağımsız değil.
Gelecekte İSG tehlikeli hareketler nelerdir sorusuna daha bütüncül cevaplar verilirse, belki de riskleri sadece bireylerde değil, sistemlerde aramayı öğrenebiliriz.
Günlük hayatın içinden bir son düşünce
Akşamları eve dönerken bazen şehrin gürültüsü azalıyor ama zihnimdeki sorular azalıyor mu, emin değilim. İnsanların yaptığı küçük hareketler, bazen büyük sonuçlar doğurabiliyor.
Ve ben her seferinde aynı yere dönüyorum: İSG tehlikeli hareketler nelerdir?
Belki de cevap tek bir listede değil. Belki de cevap, insanların neden o hareketleri yaptığını anlamakta.
Bu içeriğimizin sonuna geldik. Hakanpanelcit olarak “İSG tehlikeli hareketler nelerdir” hakkındaki sorularınızı yorumlarda paylaşabilirsiniz.